فلج مغزی کودکان: کنترل حرکات بدن، حفظ حالت و تعادل در کودک سی پی

فلج مغزی یک اصطلاح عمومی است که برای گروهی از اختلالات که بر حرکات، تعادل و وضعیت بدنی فرد تأثیر می‌گذارند اشاره دارد. متخصصین، چهار نوع اصلی فلج مغزی را شناسایی کرده‌اند که عبارتند اسپاستیک، آتتوئید، آتاکسیک و ترکیبی.

پزشکان نوع اصلی اختلال حرکتی که با بیماری همراه است را برای تشخیص نوع فلج مغزی در بیمار مورد بررسی قرار می‌دهند. اختلالات حرکتی شایع شامل فلج، گرفتگی، حرکات غیرارادی و حجم غیر عادی عضلات می‌شود.

حجیم شدن عضلات یا هایپرتونی نوعی بیماری است که در آن حجم عضلات بیش از حد نرمال است یا هایپوتونی که نوعی بیماری است که در آن حجم عضلات کمتر از حد طبیعی است. داشتن اطلاعات بیشتر در مورد انواع مختلف فلج مغزی به بهبود درک بیماری و تصمیم‌گیری در مورد انتخاب مناسب‌ترین روش درمان برای کودک کمک می‌کند.

متخصصین در کلینیک روشا طیف وسیعی از اقدامات توان‌بخشی را برای کودکان مبتلا به فلج مغزی که یک اختلال عصبی عضلانی است که در حرکات، تعادل عضلانی و راه رفتن آنها اختلال ایجاد می‌کند ارائه می‌کنند.

درمان‌ها و اقدامات توان‌بخشی فشرده غالباً از اوایل دوران کودکی شروع می‌شوند و برای افزایش کنترل عضلانی، مدیریت گرفتگی و فلج و کمک به افزایش اعتماد به نفس کودک طراحی شده‌اند. برخی کودکان، کار با متخصص فیزیوتراپی و طب شغلی را تا دوران بزرگسالی نیز ادامه می‌دهند.

در کلینیک روشا، همه جوانب و اقدامات توان‌بخشی با متخصصی که در پزشکی توان‌بخشی تخصص دارد هماهنگ می‌شود. این رویکرد متمرکز باعث ساده‌تر شدن برنامه درمانی برای والدین می‌شود و آنها اطمینان می‌یابند که اطلاعات مورد نیاز برای درمان فرزندشان بین متخصصین به اشتراک گذاشته می‌شود و به راحتی قابل توضیح است.

این رویکرد همچنین این امکان را برای پزشک فراهم می‌کند که نحوه اثر هر نوع درمان را بر رشد کلی کودک بررسی کرده و اقدامات را برای دست‌یابی به نتایج مطلوب تنظیم نماید.

جهت کسب اطلاعات بیشتر و یا رزرو نوبت در کلینیک روشا با شماره تلفن‌ 02166099693 تماس حاصل فرمایید.

چند فلج مغزی وجود دارد؟


فلج مغزی اسپاستیک (هرمی) 

اوقات فلج مغزی اسپاستیک که گاهی اوقات به آن فلج مغزی هرمی نیز گفته می‌شود، بر بیش از 70 درصد بیماران مبتلا به فلج مغزی تأثیر گذاشته و شایع‌ترین نوع فلج مغزی محسوب می‌شود. افراد مبتلا به فلج مغزی اسپاستیک دچار هایپرتونیک یا گرفتگی و انقباض عضلانی می‌شوند و قادر به کنترل برخی قسمت‌های بدن خود نیستند. مفاصل آسیب‌دیده ممکن است خشک شده و حرکت دادن آنها دشوار باشد.

افراد مبتلا به فلج مغزی اسپاستیک با کنترل حرکات، خوردن و صحبت کردن مشکل دارند. بسیاری از افراد مبتلا به فلج مغزی اسپاستیک به طور غیر عادی راه می‌روند مثلاً به جای این که با کف پا راه بروند روی انگشتان پای خود راه می‌روند. فلج مغزی اسپاستیک به سه دسته تقسیم می‌شود:

  • همی پلاژی اسپاستیک – بر پا، بازو و دست در یک طرف بدن تأثیر می‌گذارد.
  • دیسپلاژی اسپاستیک – شامل گرفتگی عضلانی است که ابتدا در پاها ایجاد می‌شود. ممکن است بازوها نیز درگیر شوند که البته میزان گستردگی آن کمتر است.
  • کوادری پلاژی اسپاستیک – شدیدترین نوع فلج مغزی است. کوادری پلاژی زمانی اتفاق می‌افتد که عملکرد مغز به میزان زیادی مختل شده باشد.

فلج مغزی اسپاستیک به دلیل آسیب‌دیدگی کورتکس حرکتی مغز، مسیر هرمی یا آسیب‌دیدگی کورتیکال عمومی اتفاق می‌افتد. هر چه آسیب‌دیدگی‌های مغزی شدیدتر باشند، علائم آن نیز شدیدتر خواهد بود. تشخیص علائم فلج مغزی اسپاستیک ممکن است تا زمانی که کودک نتواند مراحل رشد را طی کند دشوار باشد. معمولاً پس از 18 ماهگی نوزاد، پزشکان می‌توانند پی به وجود فلج مغزی در کودک ببرند.

فلج مغزی آتتوئید (اکسترا پیرامیدال یا دیسکینتیک) 

فلج مغزی آتتوئید که گاهی اوقات به آن فلج مغزی اکسترا پیرامیدال یا دیسکینتیک نیز گفته می‌شود یک نوع فلج مغزی نادر است که در 10 تا 20 درصد بیماران دیده می‌شود. این نوع از فلج مغزی باعث بروز حرکات غیر قابل کنترل مانند پیچ خوردن بدن و حرکات تکانشی بازوها، دست‌ها و پاها می‌شود.

کودکان مبتلا به این نوع فلج مغزی معمولاً دچار هایپوتونیک با ضعف کنترل در سر و عقب‌افتادگی سر می‌شوند. با افزایش سن بیمار، حجم عضلانی آنها افزایش می‌یابد که البته این افزایش حجم در هر فردی متفاوت است.

سختی یا دیستونی نیز در بین افراد مبتلا به فلج مغزی آتتوئید شایع است. این نوع فلج مغزی بر اندام بالایی بیش از اندام تحتانی تأثیر می‌گذارد. به علاوه، فلج مغزی آتتوئید غالباً بر عضلات اوروفارینژیال تأثیر می‌گذارد و باعث ایجاد اختلال در خوردن و صحبت کردن می‌شود.

علیرغم وجود این علائم ولی معمولاً هوش این افراد تحت تأثیر بیماری قرار نمی‌گیرد.

فلج مغزی آتتوئید غالباً باعث اسفیکسی یا کمبود اکسیژن در هنگام تولد می‌شود. اختلال ژنتیکی متابولیکی و کرنیکتروس نیز باعث ابتلا به فلج مغزی آتتوئید می‌شوند و افراد مبتلا به این بیماری غالباً دچار ضایعات نوروپاتولوژی در گانگلیون پایه و تالاموس مغز می‌شوند.

 فلج مغزی آتاکسیک 

حدود 10 درصد از کودکان مبتلابه فلج مغزی را کوکان مبتلا به فلج مغزی آتاکسیک تشکیل می‌دهند. افراد مبتلا به این نوع از فلج مغزی دچار لرزش در هنگام انجام حرکات ارادی می‌شوند. این باعث می‌شود که انجام کارهایی که نیاز به کنترل حرکتی دقیق دارند مانند بستن دکمه لباس و نوشتن دچار مشکل شوند. این افراد معمولاً به صورت ناپایدار و بی‌ثبات راه می‌روند و پاهای آنها در هنگام راه رفتن از هم فاصله دارد.

فلج مغزی آتاکسیک زمانی اتفاق می‌افتد که سربلوم که بخش حیاتی مغز برای عملکردهای حرکتی است دچار آسیب‌دیدگی شده باشد. این بیماری معمولاً تا 18 ماهگی نوزاد قابل تشخیص نیست. احتمال اشتباه بودن تشخیص‌های زودتر از این موعد زیاد است.

 فلج مغزی ترکیبی 

فلج مغزی ترکیبی نیز یک نوع دیگر از فلج‌های مغزی است. افراد مبتلا به فلج مغزی ترکیبی علائمی بیش از یک نوع از فلج‌های مغزی را دارند. آنها ممکن است مانند افراد مبتلا به فلج مغزی اسپاستیک دچار هایپروتونی عضلانی شوند و برخی از عضلات آنها نیز مانند افراد مبتلا به فلج مغزی آتتوئید دچار هایپوتونی شوند. فلج مغزی ترکیبی به دلیل آسیب‌دیدگی بخش‌های زیادی از مغز اتفاق می‌افتد. شایع‌ترین ترکیب فلج مغزی را حرکات اسپاستیک و آتتوئید تشکیلی می‌دهند البته احتمال ترکیب‌های دیگر نیز وجود دارد.

 غربالگری تشخیص ابتلا به فلج مغزی 


غربالگری تشخیص ابتلا به فلج مغزی

تشخیص ابتلا به فلج مغزی در سنین پایین‌تر برای تندرستی کودکان و خانواده آنها مهم است. تشخیص ابتلا به فلج مغزی مراحل مختلفی دارد که عبارتند از:

 نظارت بر وضعیت رشد 

نظارت بر وضعیت رشد به معنی بررسی وضعیت روند رشد کودک در طول زمان است. در هر مراجعه کودک به پزشک، وضعیت رشدی وی مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. پزشک از والدین کودک می‌پرسد که آیا در مورد رشد کودک خود، نگرانی دارند یا نه، سابقه رشد کودک را بررسی و به‌روز می‌کند و کودک را حین انجام حرکات معاینه می‌کند. بررسی وضعیت رشدی همه کودکان برای پزشکان مهم است اما افرادی که به دلیل الگوی تولد یا کم بودن وزن بدن در هنگام تولد، احتمال ابتلا به مشکلات رشدی دارند باید حتماً با دقت بیشتری مورد معاینه قرار گیرند.

اگر هنگام این ارزیابی هر گونه نگرانی در مورد وضعیت رشد کودک وجود داشته باشد، آزمایش غربالگری رشد نیز باید در اسرع وقت گرفته شود.

 غربالگری رشد

در غربالگری رشد، یک تست کوتاه گرفته می‌شود که در آن تأخیرهای رشدی کودک مانند تأخیرهای حرکتی مورد بررسی قرار می‌گیرد. برخی آزمایش‌های غربالگری رشد به شکل مصاحبه یا تکمیل پرسشنامه توسط والدین انجام می‌شوند و برخی دیگر از این تست‌های نیز توسط پزشک روی کودک انجام می‌شوند. آکادمی اطفال امریکا توصیه می‌کند که همه کودکان در هنگام معاینه‌های معمول در زمان‌های زیر برای تأخیر رشد نیز مورد معاینه قرار گیرند:

  •  9 ماهگی
  • 18 ماهگی
  • 24 تا 30 ماهگی

وقتی کودک 9 ماهه است، بسیاری از مشکلات حرکتی را به راحتی می‌توان مشاهده کرد. به هر حال، تأخیرهای جزئی حرکتی در غربالگری 9 ماهگی به راحتی مشخص نمی‌شوند و در سن 18 ماهگی بهتر می‌توان آنها را تشخیص داد. در سن 30 ماهگی کودک، بیشتر تأخیرهای حرکتی مشهود می‌شوند.

تست غربالگری رشد را می‌توان در صورتی که والدین، پزشک یا پرستاران کودک در مورد وضعیت رشدی وی نگران باشد نیز انجام داد. اگر نتایج غربالگری رشد نشان‌دهنده وجود نگرانی‌هایی باشد، پزشک ممکن است اقدامات زیر را انجام دهد:

  • ارزیابی وضعیت پزشکی و رشد
  • مداخلات زودهنگام یا ارائه خدمات در اوایل دوران کودکی

هدف از ارزیابی رشد کودک، تشخیص وجود انواع اختلالات در کودک است. پزشک برای ارزیابی تأخیرهای حرکتی به دقت توانایی‌های حرکتی، حجم عضلانی، رفلاکس ها و وضعیت بدنی کودک را مورد بررسی قرار داده و سوابق پزشکی وی را از والدین او می‌گیرد. پزشک سعی می‌کند احتمال ابتلا به مشکلات دیگر که علائم مشابه دارند را رد کند.

از آنجا که بیشتر کودکان مبتلا به فلج مغزی به مشکلات رشد نظیر معلولیت ذهنی، تشنج، مشکلات بینایی، شنوایی و گفتاری نیز مبتلا هستند باید ابتلا به این اختلالات در کودک نیز به دقت مورد ارزیابی قرار گیرد.

ارزیابی اولین وضعیت رشد کودک توسط پزشک عمومی یا متخصص انجام می‌شود. متخصصینی که می‌توانند این نوع از ارزیابی‌های وضعیت رشدی را انجام دهند عبارتند از:

  • متخصص رشد اطفال یا متخصص رشد عصبی (پزشکانی که برای بررسی رشد کودک و ارزیابی مشکلات رشد آنها آموزش دیده‌اند)
  • نورولوژیست کودکان (پزشکانی که برای بررسی بیماریهای مغزی، ستون فقرات و اعصاب کودکان آموزش دیده‌اند)
  • متخصص توان‌بخشی کودکان (پزشکانی که برای پزشکی فیزیکی و توان‌بخشی کودکان آموزش دیده‌اند)

آزمایش‌های تشخیصی دیگر 

علاوه بر ارزیابی رشد، تست‌های دیگر نیز ممکن است برای بررسی علل ابتلا به فلج مغزی انجام شوند. متخصصین ممکن است دستور انجام آزمایش‌های تصویری از مغز مانند توموگرافی کامپیوتری با اشعه ایکس (سی تی اسکن) یا تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (ام آر آی) را بدهند. الکتروانسفالوگرام (ای‌ای جی)، تست‌های ژنتیکی یا متابولیکی یا ترکیبی از این تست‌ها نیز ممکن است انجام شوند.

فلج مغزی معمولاً در سال‌های اول و دوم پس از تولد تشخیص داده می‌شود اما اگر علائم کودک خفیف باشند، ممکن است تشخیص آن تا زمانی که سن کودک بیشتر شود دشوار باشد.

 طب فیزیکی و کار کودکان مبتلا به فلج مغزی


طب فیزیکی و کار کودکان مبتلا به فلج مغزی

یکی از ویژگی‌های فیزیکی فلج مغزی، اسپاسم است که به گرفتگی، سختی و انقباض غیرعادی عضلانی است، گفته می‌شود. اسپاسم توانایی‌های کودک در کنترل حرکت عضلات به خصوص در لگن‌ها، زانوها، مچ‌های پا، شانه‌ها، آرنج و مچ دست را کاهش می‌دهد. گرفتگی عضلانی همچنین باعث بروز رفلاکس های شدید و حرکات تکانشی و پرشی می‌شود.

  • متخصصین طب فیزیکی و طب کار برای کمک به کودکان مبتلا به فلج مغزی در به حداکثر رساندن توانایی‌های حرکتی، راه رفتن و انجام فعالیت‌های روزمره آموزش دیده‌اند.
  • متخصصین طب فیزیکی تمرینات کششی و تقویتی را برای کمک به شل شدن عضلاتی که دچار اسپاسم هستند به بیمار ارائه می‌دهند. انجام تمرینات دیگر برای افزایش حجم عضلانی نیز به کودکان مبتلا به فلج مغزی کمک می‌کند که بتوانند کنترل بهتری بر حرکات خود داشته باشند. فیزیوتراپی همچنین به افزایش تعادل، بهبود وضعیت بدنی و کاهش احتمال بروز مشکلات مفصلی به دلیل راه رفتن غیرطبیعی کمک می‌کند.
  • طب کار به کودکان در کنترل حرکات و تعادل در دستان هنگام نوشتن، خوردن و انجام کارهای روزمره دیگر کمک می‌کند. درمانگران به کودکانی که علائم شدیدتری دارند کمک می‌کنند تا روش‌های خلاقانه‌ای برای روبرو شدن با چالش‌های روزمره پیدا کنند.

 استفاده از بریس‌ها و ابزارهای کمکی برای کودکان مبتلا به فلج مغزی


متخصصین نورولوژی برای درمان فلج مغزی برای کودکان غالباً، استفاده از بریس‌ها، اسپلینت ها و ابزارهای دیگر را برای حفظ و بهبود وضعیت بدنی تجویز می‌کنند. این ابزارها به مدیریت گرفتگی عضلانی، نگه داشتن اندام‌ها در وضعیت صحیح و جلوگیری از دائمی شدن ناترازی های غیرعادی استخوان‌ها و مفاصل کمک می‌کنند.

بریس‌ها و تجهیزات کمکی مختلفی وجود دارند که پزشک می‌تواند استفاده از آنها را توصیه نماید. متخصصین توان‌بخشی با کودکان برای انتخاب مؤثرترین روش و کمک به آنها برای سازگاری با محیط کار می‌کنند. استفاده از برخی از این تجهیزات در زمانی که کودک بیدار و فعال است مفیدتر است در حالی که برخی دیگر از این تجهیزات کمکی برای کشش تاندون‌های گرفته در هنگامی که کودک می‌خوابد طراحی شده‌اند.

پزشکان همچنین می‌توانند وسایل کمکی را برای بهبود وضعیت بدنی یا کمک به راه رفتن کودک فراهم کنند. کودکانی که قادر به حرکت نیستند می‌توانند از یک اسکوتر یا ویلچر سفارشی برای حرکت کردن استفاده کنند.

برخی کودکان مبتلا به فلج مغزی ممکن است در حرف زدن و ادای واضح کلمات مشکل داشته باشند. این ناتوانی در برقراری ارتباط غالباً برای کودکان خسته‌کننده و ناامیدکننده است. متخصص آسیب‌شناسی گفتاری، مهارت‌های حرکت دهانی و توانایی‌های شنیداری کودک را با استفاده از تمریناتی که مغز را برای تلفظ، درک و تفسیر لغات، اصوات، ارقام و وضعیت‌ها آموزش می‌دهد، افزایش می‌دهد.

متخصص گفتار درمانی در کار کردن با کودکان مبتلا به اختلالات عصبی عضلانی تجربه دارد. آنها می‌توانند برنامه گفتار درمانی متناسب با نیازهای کودک که برای وی قابل تحمل باشد را طراحی کنند.

 تفریح درمانی برای کودکان مبتلا به فلج مغزی


تیم متخصص فلج مغزی، تفریح درمانی را برای بهبود توانایی‌های شناختی، عاطفی و اجتماعی کودکان و نوجوانان مبتلا به این بیماری ارائه می‌کنند. این کار به کودکان کمک می‌کند تا توانایی‌هایی که در فیزیوتراپی و طب کار یاد گرفته‌اند را در فعالیت‌های روزمره خود به کار گیرند.

تفریح درمانی به کودکان این امکان را می‌دهد که تمرین‌های عملی را با سرگرمی، تمرینات اجتماعی که معمولاً در خارج از منزل انجام می‌شود ترکیب کنند. پزشکان ممکن است مسافرت‌هایی که شامل اسکی کردن و شنا کردن می‌شوند را ترتیب دهند یا به کودکان کمک کنند که خود را برای مشارکت در ورزش‌های تیمی مانند بسکتبال با ویلچر آماده کنند.

متخصصین همچنین از روش‌هایی نظیر هیپو تراپی که در آن کودکان اسب سواری می‌کنند نیز استفاده می‌کنند. حرکات هماهنگ شده که اسب در هنگام راه رفتن انجام می‌دهد به کودکان کمک می‌کند که با حس خود در هنگام راه رفتن و ایجاد تعادل راحت‌تر باشند.

تفریح درمانی، استقلال کودکان را افزایش می‌دهد و به آنها و خانواده‌هایشان کمک می‌کند تا احساس راحتی بیشتری در محیط‌های اجتماعی نظیر رستوران یا سینما داشته باشند.